Dromen over een schetsboek: verken de beelden en pagina's die opvallen

Een schetsboek in een droom kan een kleine galerij van scènes worden: een lege spread, een overvolle pagina, een los potlood of een beeld dat steeds terugkeert. Verken deze details als creatieve mogelijkheden en kies vervolgens degene die de moeite waard voelen om mee te nemen in je eigen verhaal.

Wat voegt een schetsboek toe aan een droomscène?

Een schetsboek is een boek vol pagina's, maar de beelden kunnen de droom ook laten aanvoelen als een opeenvolging. De ene pagina toont misschien een plek, de volgende een voorwerp of figuur, en een latere een variatie op de eerste. De volgorde, leegtes en veranderingen zijn nuttige details om op te merken bij het beschrijven van de droom.

In de echte artistieke praktijk bevatten schetsboeken observaties, visuele ideeën, experimenten, notities en plannen. Het Getty Research Institute beschrijft ze als flexibele objecten die worden gebruikt om ideeën vast te leggen, concepten uit te proberen of vast te leggen wat er te zien is; het V&A merkt op dat schetsboeken van architecten tekeningen kunnen combineren met notities en foto's. Die voorbeelden bieden een gegronde creatieve referentie, geen vaste lezing van iemands droom. (Getty Research Institute, “Sketchbooks Research Guide: Introduction” (https://libguides.getty.edu/sketchbooks); V&A, “Architects and their sketchbooks” (https://www.vam.ac.uk/articles/architects-and-their-sketchbooks))

Benader voor een verbeeldingsrijke interpretatie elke pagina als een uitnodiging: een decor om opnieuw te bezoeken, een ontwerp om uit te werken, of een visuele grap om voort te zetten. Het schetsboek kan functioneren als een miniatuur-storyboard, een veldnotitieboek van een verzonnen reis, of een verzameling waarvan de pagina's nog niet hebben besloten waar ze bij horen. Dit zijn optionele verhaallijnen, geen universele betekenissen.

Begin met de pagina die opviel

In plaats van het hele boek in één keer te proberen te interpreteren, begin je met het duidelijkste beeld. Was het een landschap, een gezicht, een dier, een gebouw, een patroon, of iets dat moeilijk te benoemen is? Herinner je de kleuren, de schaal, de plaatsing op de pagina, en of het getekend was met potlood, inkt, verf of een onbekend materiaal.

Vraag je vervolgens af wat het beeld deed in de scène. Was het onaf, zorgvuldig gearceerd, doorgehaald, herhaald, of verborgen onder een andere pagina? Een vage omtrek kan een schets in een verhaal suggereren; een dichtgevulde pagina kan aanvoelen als een collage van niet-gerelateerde ideeën. Als het beeld bewoog of veranderde terwijl je keek, is die beweging misschien wel gedenkwaardiger dan het onderwerp zelf.

Probeer deze korte beschrijvingsoefening: schrijf één zin voor het beeld zoals het verscheen, en vervolgens één zin waarin je je voorstelt wat er zou kunnen gebeuren als het werd voortgezet. Bijvoorbeeld: “Een piepklein bootje ligt in de hoek van een pagina, zonder water eromheen.” Een creatieve voortzetting zou de boot in een papieren oceaan kunnen plaatsen, de pagina in een kaart kunnen veranderen, of het beeld charmant onverklaard kunnen laten. De tweede zin is een verzinsel, geen bewijs voor wat de droom betekent.

Let op of de pagina's leeg, vol of veranderend waren

Een leeg schetsboek geeft de scène een andere visuele textuur dan een schetsboek boordevol tekeningen. In een creatieve lezing kan een lege spread worden gezien als een open ruimte voor een nieuwe scène, een pauze tussen beelden, of simpelweg een opvallend contrast met de omslag en omgeving van het boek. Het hoeft niet voor een specifieke levenssituatie te staan.

Pagina's die al gevuld zijn met schetsen nodigen wellicht uit tot aandacht voor variatie. Waren de tekeningen met elkaar verbonden, alsof ze bij één project hoorden, of sprong elke pagina naar een nieuw onderwerp? Je zou het boek kunnen lezen als een reisalbum, een verzameling ontwerpproeven, of een speelse mengelmoes. Het verslag van het V&A over schetsboeken beschrijft zowel recreatieve observatie als projectgericht visueel denken, wat aantoont hoeveel verschillende doelen een echt schetsboek kan dienen. (V&A, “Architects and their sketchbooks” (https://www.vam.ac.uk/articles/architects-and-their-sketchbooks))

Als tekeningen verschenen, verdwenen of veranderden terwijl je de bladzijden omsloeg, stel je het boek dan voor als een animatie gemaakt van stilstaande beelden. Welk detail bleef constant? Misschien verscheen dezelfde deuropening in verschillende scènes, terwijl de omgeving veranderde van een tuin naar een station naar een denkbeeldige stad. Een terugkerende vorm kan een visuele rode draad vormen voor een kort verhaal, zonder dat deze ergens anders voor hoeft te staan dan voor het verhaal dat je zelf kiest te maken.

Lees de setting en objecten rond het boek

De omgeving van het schetsboek kan richting geven aan een levendigere creatieve reactie. Een boek op een bureau kan een atelierscène suggereren; een boek dat op een knie balanceert, kan toebehoren aan een reiziger, een toeschouwer in een park, of een personage dat schetst tijdens het wachten. Denk aan het licht, het oppervlak eronder, en of er iemand anders in de buurt was.

Requisieten kunnen deel gaan uitmaken van de plot van de scène. Een stomp potlood, een pot met penselen, een opgevouwen kaart, een kaartje of een veeg verf kunnen een hint geven over hoe het boek wordt gebruikt. Een ontbrekend potlood kan van de droom een klein praktisch raadsel maken: waar zou de dromer in plaats daarvan mee kunnen tekenen? Een pagina die op een bord is geklemd, kan een uithangbord worden, een blauwdruk voor een piepklein podium, of een bericht van een denkbeeldige illustrator.

De kunstenaar en de omgeving hoeven niet realistisch te zijn. Je kunt je voorstellen dat het schetsboek toebehoort aan een personage dat deuren tekent die openen naar nieuwe landschappen, of dat elke pagina een raam is gezien vanaf een andere stoel in een rijdende trein. Behoud het detail dat de oorspronkelijke scène kenmerkend maakte en voeg vervolgens één speelse regel toe om er een verhaal omheen te bouwen.

Een eenvoudige manier om de droom achteraf te verkennen

Een paar concrete aantekeningen kunnen de scène bewaren zonder deze in één enkele verklaring te dwingen. Noteer het eerste beeld dat in je opkomt, de staat van de pagina, het materiaal of de kleuren die je je herinnert, en wat er gebeurde toen het boek open- of dichtging. Als details onduidelijk zijn, markeer ze dan als onzeker in plaats van ze in te vullen alsof je ze je herinnert.

Kies vervolgens één creatieve route:

• Werk één beeld uit: Voeg een achtergrond toe, een tweede voorwerp, of een kleine verandering in schaal.

• Bouw een reeks: Stel je voor wat de voorgaande en volgende pagina's zouden kunnen laten zien.

• Verander het medium: Vorm de scène om tot een houtskoolstudie, een aquarel-wassing, een stripkader, of een papiercollage.

• Bewaar het mysterie: Geef het beeld een titel en laat het verhaal onafgemaakt.

Deze methode is geïnspireerd op de manier waarop echte schetsboeken tekeningen, aantekeningen en experimenten over meerdere pagina's kunnen verzamelen. Het collectiedossier van The Met voor het schetsboek van David Johnson beschrijft bijvoorbeeld grafiettekeningen van verschillende omgevingen van de Hudson River in een gebonden boek; het Italiaanse schetsboek van Joseph Wright bevat grafiet-, pen- en inkt-, en aquarel- of wastekeningen. Dergelijke voorbeelden laten zien hoe één boek meerdere scènes en materialen kan bevatten, wat mogelijkheden biedt om je eigen droomboek voor te stellen als een gevarieerde visuele verzameling. (The Metropolitan Museum of Art, “Sketchbook of White Mountains and Hudson River Subjects” (https://www.metmuseum.org/art/collection/search/16611); The Metropolitan Museum of Art, “Smaller Italian sketchbook” (https://www.metmuseum.org/art/collection/search/362089))

Wanneer het schetsboek thuishoort in een verhaal

Een droomschetsboek kan een nuttige aanzet zijn voor fictie, een dagboeknotitie of een kleine kunstzinnige oefening. Geef het een maker, een locatie en een reden om geopend te worden. Misschien vindt een personage het op een station en herkent hij op elke pagina dezelfde scheve toren. Misschien is het boek gewoon alledaags, maar toont een enkele tekening een vertrouwde kamer vanuit een onmogelijke hoek. Dit zijn zaden voor een verhaal: de droom levert het beeld, en de schrijver levert de plot.

Als meerdere pagina's opvielen, laat hun verschillen dan de vorm bepalen. Een opeenvolging van landschappen kan een route worden; herhaalde voorwerpen kunnen een visuele speurtocht worden; een overgang van monochroom naar felle kleuren kan een verandering in de verbeelde wereld markeren. Er is geen enkele vaste benadering vereist. De nuttigste is de versie die de scène voor jou interessant houdt.

Afsluitende reflectie

Keer terug naar de pagina die je je het duidelijkst herinnert. Let op het onderwerp, de markeringen, de kleuren en de plek in het boek, en beslis dan of je het wilt uitbreiden, in een reeks wilt plaatsen of als een voltooid beeld wilt laten. Een droom over een schetsboek kan worden verkend als een persoonlijke creatieve scène, met ruimte voor nieuwsgierigheid en zonder vaste interpretatie.

Bronnen

• Sketchbooks Research Guide: Introduction — Getty Research Institute (https://libguides.getty.edu/sketchbooks)

• Architects and their sketchbooks — Victoria and Albert Museum (https://www.vam.ac.uk/articles/architects-and-their-sketchbooks)

• Sketchbook of White Mountains and Hudson River Subjects — The Metropolitan Museum of Art (https://www.metmuseum.org/art/collection/search/16611)

• Smaller Italian sketchbook (containing 43 drawings on 44 leaves) — The Metropolitan Museum of Art (https://www.metmuseum.org/art/collection/search/362089)