Co może przywodzić na myśl nieskończony strych ze snu

Nieskończony strych może zmienić znajomą przestrzeń pod dachem w scenerię pełną odkryć: krokwie mogą ciągnąć się w dal, drzwi mnożyć, a każdy kąt kryć nowy rekwizyt lub scenę. Potraktuj to jako twórcze inspiracje, a nie sztywne znaczenia.

Zacznij od strychu jako miejsca

Strych to zazwyczaj przestrzeń tuż pod dachem budynku, która może służyć jako schowek lub – w niektórych domach – pokój mieszkalny. Ta zwyczajna funkcja daje nieskończonemu strychowi użyteczny punkt wyjścia dla wyobraźni: bierze skończoną, domową przestrzeń i pozwala jej stale się rozwijać. Prawdziwy, zabytkowy dom stanowi przykład tego, jak strychy mogą zmieniać swoje przeznaczenie na przestrzeni wieków. W posiadłości Knole organizacja National Trust opisuje przestrzenie strychowe wykorzystywane do przechowywania rzeczy, a niekiedy jako kwatery mieszkalne, dostosowywane przez kolejne pokolenia. National Trust: „Discover Knole’s hidden attic spaces” (https://www.nationaltrust.org.uk/visit/kent/knole/discover-knoles-hidden-attic-spaces)

W sennej scenerii to rozrastanie się może działać niczym tło w opowiadaniu. Strych mógłby stać się trasą wiodącą przez kolejne pokoje, archiwum bez ostatniej półki lub fantazyjną mapą, której korytarze wciąż zyskują nowe odgałęzienia. To możliwe sposoby budowania sceny na podstawie tego obrazu; nie przesądzają one o tym, co sen mówi o osobie śniącej.

Zwróć uwagę na to, co sprawia, że przestrzeń wydaje się nieskończona

„Nieskończoność” można sobie wyobrazić na kilka sposobów. Strych może nie mieć widocznego końca, powtarzać te same drzwi, piąć się przez kilka poziomów dachu lub zawierać okna ukazujące dalsze połacie strychu poza obrysem domu. Każda wersja nadaje scenie inne tempo. Korytarz ciągnący się pozornie bez końca zachęca do marszu; powtarzające się schody skłaniają do krążenia w pętli; dach otwierający się na usiane gwiazdami przestworza przenosi scenę w stronę fantastyki.

Detale prawdziwych strychów mogą nadać wyobrażeniu faktury bez narzucania konkretnej interpretacji. Na fotografii przedstawiającej strych Kelmscott Manor Frederick H. Evans uchwycił ciosane belki, ciepłe światło i wyraziste linie geometryczne. Philadelphia Museum of Art identyfikuje to zdjęcie jako fotografię poddasza tego zabytkowego domu z 1896 roku. Te widoczne elementy można zaadaptować jako twórcze punkty wyjścia: belki przypominające wręgi statku, bursztynowe światło kładące się na deskach podłogowych czy załamania dachu zamieniające się w labirynt. Philadelphia Museum of Art: „Kelmscott Manor: Attics” (https://www.philamuseum.org/objects/44516)

Zadaj sobie pytanie, na co pozwala ci ta przestrzeń. Czy możesz biegać, wspinać się, unosić w powietrzu, otworzyć klapę w podłodze albo patrzeć, jak w oddali pojawiają się okna? Czy strych łatwo się bada, czy może jego skala sprawia, że każdy krok przypomina małą ekspedycję? Nie ma jednej właściwej odpowiedzi. Działanie jest często bardziej konkretnym punktem wyjścia do pisania lub rysowania niż ogólna etykieta „nieskończonego strychu”.

Potraktuj przechowywane przedmioty jako rekwizyty fabularne

Pudła, kufry, meble, stare papiery i niedokończone projekty to typowe rekwizyty ze strychu. National Trust zauważa, że przedmioty pozostawione na strychach Knole oraz ślady na samym budynku pozwalają rzucić okiem na życie ludzi, którzy niegdyś z niego korzystali. Opisuje również odkrycie podczas prac konserwatorskich rozłożonego na części holenderskiego kredensu oraz siedemnastowiecznych listów. National Trust: „Discover Knole’s hidden attic spaces” (https://www.nationaltrust.org.uk/visit/kent/knole/discover-knoles-hidden-attic-spaces)

W opowieści inspirowanej snem jakiś przedmiot mógłby nadać bezkresnej przestrzeni małą, namacalną tajemnicę. W kufrze mogłyby leżeć złożone mapy pomieszczeń, które jeszcze się nie pojawiły. Stos ram do obrazów mógłby ukazywać strych pod różnymi kątami. Pęknięta pozytywka mogłaby wygrywać melodię wskazującą kolejne drzwi. To tylko zmyślone przykłady, a nie twierdzenia o tym, co dany przedmiot lub sen musi oznaczać.

Jako proste ćwiczenie twórcze wybierz jeden przedmiot i opisz go za pomocą trzech szczegółów: materiału, sposobu ułożenia oraz tego, co dzieje się po jego dotknięciu lub otwarciu. Mosiężny klucz mógłby być ciepły, przyklejony taśmą pod belką i otwierać drzwi w suficie. Papierowy latawiec mógłby być zakurzony, zaklinowany między krokwiami i ciągnąć w stronę odległego okna. Szczegóły ożywiają scenę, pozostawiając jej znaczenie otwartym.

Wykorzystaj architekturę strychu do wyznaczenia trasy

Skośny dach prawdziwego strychu, jego belki i małe okna potrafią nadać przestrzeni wyrazisty charakter. Opis Knole autorstwa National Trust obejmuje długie galerie strychowe, przestrzenie pod dachem oraz ślady pozostawione na belkach i innych powierzchniach. Te cechy mogą podsunąć trasę wędrówki przez wymyśloną przestrzeń: podążaj wzdłuż słoja w drewnie, przeciśnij się pod niskim dachem lub potraktuj okno jako punkt orientacyjny. National Trust: „Discover Knole’s hidden attic spaces” (https://www.nationaltrust.org.uk/visit/kent/knole/discover-knoles-hidden-attic-spaces)

Nieskończona wersja może bawić się tymi detalami architektonicznymi. Wąskie przejście może rozszerzać się w salę balową; krokwie mogą tworzyć kratownicę nad głową; drabina może prowadzić do drzwi otwierających się na kolejny poziom tego samego strychu. Zdecyduj, czy przestrzeń poddaje się ogólnej mapie, czy zmienia się wraz z ruchem wędrowca. Każdy z tych wyborów może poprowadzić rysunek, wiersz, grę lub opowiadanie.

Możesz też zdecydować, co oznacza robienie postępów. Być może każdy pokój dodaje nowy kolor, przedmiot lub dźwięk. Być może droga zatacza koło i wraca do wejścia, które jest teraz inaczej umeblowane. Być może nie ma żadnego celu podróży, a cała przyjemność płynie z dalszego odkrywania. To wybory narracyjne, a nie reguły rządzące snami.

Niech atmosfera sceny pozostanie twoja

Światło, dźwięk i materiały mogą zmieniać atmosferę bez nadawania strychowi jednego, uniwersalnego znaczenia. Jasny strych z szerokimi oknami i czystymi deskami może zachęcać do wędrówki. Mroczny strych z pojedynczą latarnią i skrzypiącymi belkami może pasować do opowieści z dreszczykiem. Wiatr poruszający zasłoną, kurz wirujący w promieniu słońca czy odległa muzyka dobiegająca z góry mogą wzbogacić scenę o szczegóły, nie narzucając przy tym gotowej interpretacji snu.

Książka Gastona Bachelarda „Poetyka przestrzeni” zawiera rozdział zatytułowany „Od piwnicy po strych”, w którym poddasze zostaje umieszczone pośród innych rozważanych w dziele przestrzeni domowych. Ten kontekst literacki to jeden z powodów, dla których strych staje się tak plastycznym tłem na kartach książek; nie stanowi on jednak uniwersalnego klucza do odczytywania znaczenia snu. Google Books: The Poetics of Space (https://books.google.com/books/about/The_Poetics_of_Space.html?id=U_7ZAAAAMAAJ)

Jeśli chcesz utrwalić tę scenę, trzymaj się blisko tego, co się ukazało: kształtu dachu, przebytej trasy, zauważonych przedmiotów i tego, co zmieniało się podczas ruchu. Następnie zadaj sobie jedno pobudzające wyobraźnię pytanie: „Co by się stało, gdyby następne drzwi prowadziły do…?”. Twoja odpowiedź może stać się twórczą kontynuacją – bez konieczności symbolizowania czegokolwiek poza historią, którą postanowisz stworzyć.

Refleksja na koniec

Nieskończony strych można traktować jako rozszerzalną scenerię: po części przestrzeń pod dachem, po części galerię przedmiotów, po części labirynt, który wciąż tworzy nowe pomieszczenia. Jego belki, okna, pudła i przejścia dostarczają materiału do sceny, ale żaden element nie musi nieść ze sobą jednoznacznego przesłania. Zacznij od szczegółu, który zapadł ci w pamięć, zdecyduj, co chcesz odkryć w następnej kolejności, i pozwól, by kolejny pokój na strychu należał do twojej wyobraźni.

Źródła

• National Trust, „Discover Knole’s hidden attic spaces” (https://www.nationaltrust.org.uk/visit/kent/knole/discover-knoles-hidden-attic-spaces)

• Philadelphia Museum of Art, „Kelmscott Manor: Attics” (https://www.philamuseum.org/objects/44516)

• Google Books, „The Poetics of Space” autorstwa Gastona Bachelarda (https://books.google.com/books/about/The_Poetics_of_Space.html?id=U_7ZAAAAMAAJ)